วัคซีนก่อนเปิดเทอม ที่เด็กวัยเรียนต้องมี

พญ. ขจีวรรณ อุดมโสภกิจ

วัคซีนก่อนเปิดเทอม

🛡️เกราะป้องกันที่เด็กวัยเรียนต้องมี

ใกล้เปิดเทอมแล้ว นอกจากเตรียมชุดนักเรียนและอุปกรณ์ สิ่งที่ผู้ปกครองไม่ควรมองข้ามคือการ "เสริมเกราะ" ให้ร่างกายลูกด้วยวัคซีน

เพราะเมื่อลูกเข้าสู่สังคมโรงเรียน การสัมผัสเพื่อนและสภาพแวดล้อมที่หนาแน่น ทำให้ความเสี่ยงรับเชื้อโรคสูงขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ การฉีดวัคซีนล่วงหน้า 2–4 สัปดาห์ก่อนเปิดเทอม จึงเป็นวิธีช่วยลดความเสี่ยงที่คุ้มค่าที่สุดครับ

🦠

วัคซีนที่ 1: วัคซีนไข้หวัดใหญ่

ไข้หวัดใหญ่ ≠ ไข้หวัดธรรมดา

ไข้หวัดใหญ่เกิดจากเชื้อไวรัสอินฟลูเอนซา เด็กมักมีไข้สูง 39–40 องศา ปวดเมื่อยรุนแรง และอาจมีภาวะแทรกซ้อนอย่างปอดอักเสบ โรงเรียนคือแหล่งระบาดชั้นดี เพราะเด็กอยู่รวมกันในห้องแอร์และยังไม่ชำนาญการล้างมือ

👥 กลุ่มอายุ:

6 เดือนขึ้นไป ถึงผู้ใหญ่ (แบบฉีด) / 2-49 ปี (แบบพ่นจมูก)

⏱️ ความถี่:

ฉีดปีละ 1 ครั้ง (เด็กอายุต่ำกว่า 9 ปี ที่ฉีดปีแรกต้องฉีด 2 เข็ม ห่างกัน 4 สัปดาห์)

🗓️ เวลาที่เหมาะ:

ก่อนเปิดเทอม 2–4 สัปดาห์ หรือช่วงต้นฤดูฝน (พ.ค.–มิ.ย.)

🛡️ ประสิทธิภาพ:

ป้องกันได้ 40–60% และช่วยลดความรุนแรงของโรคหากติดเชื้อ

🤒 ผลข้างเคียง:

ปวดบวมเล็กน้อยบริเวณที่ฉีด อาจมีไข้ต่ำๆ 1–2 วัน

💡

เคล็ดลับ: วัคซีนไข้หวัดใหญ่มีการปรับสูตรทุกปีให้ตรงกับสายพันธุ์ระบาด ถึงแม้ลูกเคยฉีดแล้ว ก็ต้องฉีดกระตุ้นซ้ำทุกปีนะครับ

🫁

วัคซีนที่ 2: วัคซีน IPD

ป้องกันปอดอักเสบติดเชื้อนิวโมคอคคัส

เชื้อนี้ก่อให้เกิดโรคร้ายแรงได้หลายชนิด เช่น ปอดอักเสบ (พบบ่อยสุด), เยื่อหุ้มสมองอักเสบ, ติดเชื้อในกระแสเลือด และหูชั้นกลางอักเสบ แม้มักแนะนำให้ฉีดตั้งแต่ทารก แต่เด็กวัยเรียนที่ได้รับไม่ครบหรืออยู่ในกลุ่มเสี่ยง (มีโรคประจำตัว) ก็สามารถเริ่มฉีดได้

💉 ชนิดวัคซีน:

PCV15 หรือ PCV20 (วัคซีนชนิดใหม่ครอบคลุมสายพันธุ์มากขึ้น)

👥 กลุ่มหลัก:

เด็กอายุ 2 เดือน – 5 ปี และกลุ่มเสี่ยง (มีโรคประจำตัว)

🔢 จำนวนเข็ม:

ขึ้นอยู่กับอายุและประวัติการฉีดของเด็กแต่ละคน

💡

เคล็ดลับ: หากไม่แน่ใจว่าลูกเคยฉีด IPD ครบหรือยัง ให้นำสมุดบันทึกสุขภาพ (สมุดสีชมพู) ไปให้แพทย์ตรวจสอบได้เลยครับ

📋วัคซีนอื่น ๆ ที่ควรเช็กให้ครบ

🔴 วัคซีน MMR (หัด-คางทูม-หัดเยอรมัน)

เด็กควรได้รับ 2 เข็ม (อายุ 9–12 เดือน และ 18 เดือน) โรคเหล่านี้ยังพบการระบาดในโรงเรียนเป็นระยะ

🟢 วัคซีนอีสุกอีใส (Varicella)

หากยังไม่เคยเป็นและไม่เคยฉีด ควรรีบฉีดก่อนเปิดเทอม เพราะโรคนี้แพร่กระจายได้ง่ายมากในโรงเรียน

🔵 วัคซีน คอตีบ-บาดทะยัก-ไอกรน

เด็กวัยเรียนควรได้รับเข็มกระตุ้น เพราะภูมิคุ้มกันจากวัยทารกจะเริ่มลดลงเมื่อโตขึ้น

🟠 วัคซีนตับอักเสบบี (Hepatitis B)

อย่าลืมตรวจสอบในสมุดวัคซีนว่าลูกฉีดครบ 3 เข็มเรียบร้อยแล้วหรือไม่

✋ วัคซีนมือ เท้า ปาก (Enterovirus 71)

ฉีดได้ตั้งแต่อายุ 6 เดือน - 5 ปี ป้องกันโรคมือเท้าปากจากสายพันธุ์รุนแรง (EV71) ได้ 97.3% และป้องกันความรุนแรงได้ถึง 100%

📝เช็กลิสต์ก่อนพาลูกไปฉีดวัคซีน

✅

สมุดบันทึกสุขภาพเด็ก (สมุดสีชมพู) หรือบัตรวัคซีน

✅

ประวัติการแพ้ยา หรือแพ้ไข่ (สำคัญมากสำหรับวัคซีนไข้หวัดใหญ่)

✅

ประวัติสุขภาพล่าสุด เช่น โรคประจำตัว หรือยาที่กินอยู่เป็นประจำ

✅

ลูกต้องมีสุขภาพดี ไม่มีไข้ในวันที่จะเข้ารับการฉีด

✅

นัดหมายล่วงหน้า เพื่อลดระยะเวลาการรอคอยที่โรงพยาบาล

❓คำถามที่พ่อแม่มักสงสัย (FAQ)

ฉีดวัคซีนหลายตัวพร้อมกันได้ไหม? ▼

ได้ค่ะ แพทย์สามารถฉีดวัคซีนมากกว่า 1 ชนิดในวันเดียวกันได้อย่างปลอดภัย โดยจะพิจารณาฉีดคนละตำแหน่งครับ

ลูกเพิ่งหายป่วย ฉีดได้เลยไหม? ▼

ควรรอให้ลูกหายดีสนิทและไม่มีไข้อย่างน้อย 1–2 สัปดาห์ก่อนเข้ารับการฉีดวัคซีนครับ

หลังฉีดวัคซีนต้องดูแลลูกอย่างไร? ▼

ให้นั่งรอสังเกตอาการ 30 นาทีหลังฉีดที่โรงพยาบาล เมื่อกลับบ้านหากมีอาการปวดบวมให้ประคบเย็นบริเวณที่ฉีด หากมีไข้สามารถให้ยาพาราเซตามอลบรรเทาอาการได้ครับ