ตรวจมะเร็งปากมดลูกและมะเร็งรังไข่ ของขวัญวันแม่ที่ทุกบ้านควรให้

ทีมแพทย์สูตินรีเวช โรงพยาบาลพริ้นซ์ ลำพูน

ทุกปีพอใกล้วันแม่ หลายคนคงกำลังคิดอยู่ว่าจะให้อะไรคุณแม่ดี ดอกไม้ก็สวยแต่โรยไว เสื้อผ้าก็ซื้อแล้วซื้ออีก แต่มีของขวัญอย่างหนึ่งที่แม่หลายคนไม่เคยให้ตัวเองเลย นั่นคือ "เวลาไปตรวจร่างกาย" โดยเฉพาะการตรวจคัดกรองมะเร็งปากมดลูกและมะเร็งรังไข่ ซึ่งเป็นภัยเงียบที่ผู้หญิงไทยจำนวนไม่น้อยรู้ตัวช้าเกินไป

ทำไมถึงเรียกว่า "ภัยเงียบ"

ทั้งมะเร็งปากมดลูกและมะเร็งรังไข่มีจุดร่วมที่น่ากลัวเหมือนกันคือ ระยะแรกแทบไม่มีอาการเตือนที่ชัดเจน หลายคนใช้ชีวิตปกติ ทำงาน ดูแลลูกหลาน โดยไม่รู้เลยว่าเซลล์ผิดปกติกำลังก่อตัวอยู่ข้างใน กว่าจะเริ่มมีอาการอย่างเลือดออกผิดปกติ ปวดท้องน้อยเรื้อรัง หรือท้องอืดผิดปกติ บางครั้งโรคก็ลุกลามไปมากแล้ว นี่คือเหตุผลที่แพทย์ย้ำเสมอว่า "การตรวจคัดกรอง" สำคัญกว่าการรอให้มีอาการ เพราะยิ่งตรวจพบเร็ว โอกาสรักษาหายก็ยิ่งสูง

มะเร็งปากมดลูก ตรวจอะไร เริ่มตรวจตอนไหน

มะเร็งปากมดลูกเป็นมะเร็งที่ตรวจคัดกรองได้ง่ายและแม่นยำที่สุดชนิดหนึ่ง ด้วยการตรวจ 2 แบบหลักๆ

Pap Smear

คือการตรวจเซลล์บริเวณปากมดลูกเพื่อหาความผิดปกติตั้งแต่ระยะก่อนเป็นมะเร็ง ใช้เวลาไม่ถึง 5 นาที ไม่เจ็บมาก แค่รู้สึกไม่คุ้นเคยเล็กน้อย

HPV DNA Test

คือการตรวจหาเชื้อไวรัส HPV ซึ่งเป็นสาเหตุหลักของมะเร็งปากมดลูกกว่า 90% ของเคสทั้งหมด ปัจจุบันแพทย์มักแนะนำให้ตรวจควบคู่กับ Pap Smear เพื่อความแม่นยำสูงสุด

ผู้หญิงที่เคยมีเพศสัมพันธ์แล้วทุกคน ควรเริ่มตรวจตั้งแต่อายุ 25 ปีขึ้นไป และตรวจซ้ำทุก 1-3 ปีตามคำแนะนำของแพทย์ แม้จะฉีดวัคซีน HPV มาแล้วก็ยังต้องตรวจคัดกรองอยู่ เพราะวัคซีนป้องกันได้ไม่ครบทุกสายพันธุ์

มะเร็งรังไข่ ทำไมตรวจพบยากกว่า

ถ้ามะเร็งปากมดลูกเป็นภัยเงียบที่ยังพอตรวจจับได้ง่าย มะเร็งรังไข่ถือเป็นภัยเงียบที่ซับซ้อนกว่ามาก เพราะรังไข่อยู่ลึกในอุ้งเชิงกราน ไม่มีการตรวจคัดกรองมาตรฐานแบบ Pap Smear ที่ตรวจแล้วฟันธงได้ทันที

วิธีที่แพทย์ใช้ตรวจติดตามความเสี่ยงในปัจจุบันคือ

อัลตราซาวด์ทางช่องคลอด

ช่วยดูขนาดและลักษณะของรังไข่ว่ามีก้อนผิดปกติหรือไม่ (Transvaginal Ultrasound)

ตรวจเลือดหาค่า CA-125

เป็นสารบ่งชี้มะเร็งที่อาจสูงขึ้นเมื่อมีเซลล์มะเร็งรังไข่ แม้ค่านี้จะไม่ได้แม่นยำ 100% แต่ใช้ประกอบการวินิจฉัยร่วมกับอัลตราซาวด์ได้

ผู้หญิงที่มีความเสี่ยงสูงกว่าคนทั่วไป เช่น มีประวัติครอบครัวเป็นมะเร็งรังไข่หรือมะเร็งเต้านม ควรปรึกษาแพทย์เพื่อวางแผนตรวจติดตามอย่างใกล้ชิดเป็นพิเศษ

สัญญาณเตือนที่ไม่ควรมองข้าม

แม้จะเรียกว่าภัยเงียบ แต่ร่างกายก็มักส่งสัญญาณเล็กๆ ออกมาบ้าง เพียงแต่หลายคนมองข้ามเพราะคิดว่าเป็นอาการทั่วไป เช่น

เลือดออกผิดปกติทางช่องคลอด โดยเฉพาะหลังหมดประจำเดือนไปแล้ว
ปวดท้องน้อยหรือปวดหลังเรื้อรังโดยไม่ทราบสาเหตุ
ท้องอืด แน่นท้อง อิ่มเร็วผิดปกติต่อเนื่องหลายสัปดาห์
ปัสสาวะบ่อยขึ้นโดยไม่มีสาเหตุชัดเจน

ถ้ามีอาการเหล่านี้ต่อเนื่องเกิน 2 สัปดาห์ ควรรีบพบแพทย์ อย่ารอให้หายเอง

ของขวัญวันแม่ที่ดีที่สุด อาจไม่ใช่ของที่จับต้องได้

คุณแม่หลายท่านใช้เวลาทั้งชีวิตดูแลคนอื่นจนลืมดูแลตัวเอง การพาแม่ไปตรวจสุขภาพสักครั้ง อาจดูเป็นของขวัญที่ไม่หวือหวา แต่เป็นสิ่งที่ส่งผลต่อชีวิตแม่ได้จริงในระยะยาว และที่สำคัญคือเป็นโอกาสให้ลูกได้ใช้เวลาอยู่กับแม่ พาแม่ไปหาหมอ นั่งรอด้วยกัน ซึ่งบางทีอาจมีความหมายกับแม่มากกว่าของขวัญชิ้นไหน

คำถามที่พบบ่อย

ตรวจมะเร็งปากมดลูกเจ็บไหม +

ส่วนใหญ่รู้สึกเพียงไม่คุ้นเคยเล็กน้อย ไม่ถึงกับเจ็บ ใช้เวลาไม่นานและทำได้ที่คลินิกสูตินรีเวชทั่วไป

หมดประจำเดือนแล้ว ยังต้องตรวจอยู่ไหม +

ต้องตรวจอย่างต่อเนื่อง เพราะความเสี่ยงมะเร็งปากมดลูกและมะเร็งรังไข่ไม่ได้หายไปหลังจากหมดประจำเดือน และอาการเลือดออกหลังหมดประจำเดือนยังเป็นสัญญาณเตือนสำคัญที่ต้องระวังเป็นพิเศษด้วย

ตรวจทั้งสองอย่างพร้อมกันได้ไหม +

ได้ แพทย์มักแนะนำให้ตรวจคัดกรองมะเร็งปากมดลูกพร้อมอัลตราซาวด์ดูรังไข่ในการตรวจสุขภาพประจำปีครั้งเดียวกันได้เลย

ฉีดวัคซีน HPV แล้ว ยังต้องตรวจ Pap Smear อีกไหม +

ต้องตรวจอย่างต่อเนื่อง เพราะวัคซีนป้องกัน HPV จะป้องกันได้เฉพาะบางสายพันธุ์ ไม่ครอบคลุมทั้งหมด การตรวจคัดกรองจึงยังจำเป็นแม้จะฉีดวัคซีนครบแล้วก็ตาม

ตรวจก่อนหรือหลังมีประจำเดือนดีกว่ากัน +

ควรหลีกเลี่ยงช่วงมีประจำเดือน แนะนำให้ตรวจในช่วง 10-20 วันหลังวันแรกของรอบเดือน เพราะเป็นช่วงที่ผลตรวจแม่นยำที่สุด

มีลูกแล้ว ไม่มีเพศสัมพันธ์แล้ว ยังเสี่ยงมะเร็งปากมดลูกอยู่ไหม +

ยังมีความเสี่ยงอยู่ เพราะเชื้อ HPV ที่เคยได้รับมาก่อนหน้านี้อาจแฝงตัวอยู่ในร่างกายได้นานหลายปีก่อนแสดงอาการ จึงยังควรตรวจคัดกรองตามรอบที่แพทย์แนะนำ

ผลตรวจ CA-125 สูง แปลว่าเป็นมะเร็งรังไข่แน่นอนไหม +

ไม่แน่นอนเสมอไป เพราะค่า CA-125 อาจสูงขึ้นได้จากหลายสาเหตุที่ไม่ใช่มะเร็ง เช่น เยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ หรือช่วงมีประจำเดือน แพทย์จะพิจารณาร่วมกับผลอัลตราซาวด์และอาการอื่นๆ ประกอบกันเสมอ

ไม่มีประวัติครอบครัวเป็นมะเร็ง ยังต้องตรวจไหม +

ต้องตรวจเช่นกัน เพราะมะเร็งปากมดลูกส่วนใหญ่เกิดจากเชื้อ HPV ไม่ใช่กรรมพันธุ์ ส่วนมะเร็งรังไข่แม้ปัจจัยครอบครัวจะเพิ่มความเสี่ยง แต่ผู้ที่ไม่มีประวัติครอบครัวก็ยังพบโรคนี้ได้เช่นกัน

วันแม่ปีนี้ ลองชวนแม่ไปตรวจสุขภาพสักครั้ง ปรึกษาแพทย์เพื่อวางแผนการตรวจคัดกรองที่เหมาะกับช่วงวัยและความเสี่ยงของแม่แต่ละคน